Çin Yüksek Mahkemesi (Supreme People's Court) Eylül 2025 tarihinden itibaren işverenlerin ve çalışanların sosyal sigorta primlerini ödemeden kaçınmasını kesinlikle yasakladı. Bu karar, üreticilerden tüketicilere kaynak aktarımı sağlayan refah sistemi üzerinden uzun vadeli bir yeniden dağılımın kapısını araladı. Ancak altı ay geçmesine rağmen, uygulamada tam uyum sağlanamıyor; işverenler maliyetleri minimize etmek için maaş yapılarını yeniden düzenlerken, çalışanlar net gelirlerinde ciddi kesintiler yaşıyor.
Prim Oranları ve Uygulamadaki Yönelim
Yeni düzenleme gereği, işverenlerin maaşın yaklaşık %25'ini, çalışanların ise yaklaşık %10'unu sosyal sigorta primlerine ayırması gerekiyor. Ancak Reuters'ın onlarca çalışan ve fabrika sahibiyle yaptığı görüşmeler, bu kuralın fiilen nasıl aşıldığını gösteriyor. Dongguan'daki bir otomotiv yan sanayi tedarikçisi, çalışanlarının 12.000 yuan (yaklaşık 1.747 dolar) olan aylık gelirlerinin sadece üçte biri kadar bir taban ücret üzerinden prim ödenmesini sağladı. Geri kalan kısmı ikramiye veya diğer faydalar şeklinde yapılandırarak, yasal yükümlülüğü en aza indirmeye çalıştı.
Bu durumun sonuçları somut verilerle ortada. Zhonghe Grubu tarafından geçen Ağustos ayında 6.689 firma üzerinde yapılan bir ankette, şirketlerin sadece %34.1'inin tam uyum içinde olduğu tespit edildi. Şirket sahipleri, düşük iç talebin, tarife savaşlarının ve aşırı üretim kapasitesinin yarattığı fiyat rekabetinin, yasalara tam uymayı imkansız kıldığını savunuyor. Harvard Kennedy Okulu'ndan Richard Yarrow, "Rakipleriniz sigorta primlerini ödemeyi atlatıyorsa, sizin de uyum sağlamama için daha fazla nedeniniz var" diyor.
Çalışanlar Maaş Kesintisiyle Karşı Karşıya
Sigorta primlerinin zorunlu hale gelmesi, çalışanların cebine giren net parayı doğrudan etkiliyor. Şenzhen'deki bir fabrikada çalışan 30 işçi, prim ödememek için resmi sözleşme yerine gayri resmi sözleşmeler tercih ediyor. Ancak bu kaçışın bedeli ağır oluyor. Finans sektöründe çalışan Yu, maaşının 800 yuan düşerek 4.000 yuan'a inmesiyle birlikte net gelirinde %27'lik bir kesinti yaşadı. Maaşının 5.000 yuan olduğu Daniel Zhang ise 10 saatlik vardiyalar çalışarak ve geceleri 3.000 yuan ek gelir elde ederek bu açığı kapatmaya çalışıyor.
Yaşanan bu ekonomik baskı, Çin liderliğinin uzun vadeli hedefleriyle kısa vadeli gerçekler arasındaki çatışmayı ortaya koyuyor. Ekonomistler, bu mahkeme kararını Pekin'in hane halkı finansmanını iyileştirme ve ihracata dayalı büyüme modelini yeniden dengelerken karşılaştığı en kritik test olarak görüyor. Ancak Economist Intelligence Unit'dan Nick Marro, "Kısa vadeli acıya uzun vadeli kazanç karşılığında evet diyebiliyor musunuz? Bu örnekte cevap hayır gibi görünüyor" yorumunu yapıyor.
Emeklilik Fonları ve Gelecek Belirsizliği
Sigorta reformunun temel amacı, çalışanların kendi birikimlerini yapma zorunluluğunu azaltarak daha fazla harcama yapmalarını teşvik etmek ve sosyal güvenlik ağını güçlendirmek. Şehir emeklilik fonlarına giren gelirler geçen yıl %5.77 artışla 7.8 trilyon yuan'a yükseldi. 2024 yılında bu artış %5.61 olarak gerçekleşti. Bu veriler, sistemin potansiyelini gösterse de, işverenlerin maliyetleri düşürmek için maaşları kısması veya taban ücret üzerinden ödeme yapması, reformun hedeflediği tüketim canlanmasını geciktirebilir.
Çin Parlamentosu'nun yılın en çok izlenen toplantısına hazırlanırken, işverenlerin ve çalışanların uyum oranındaki bu eksiklik, reformun ne kadar sürdürülebilir olacağı sorusunu gündeme getiriyor. Çalışanlar arasında, "Hiç kimse bir şeyler yanlış gideni görmedikçe bir güvence ağına ihtiyacı olduğunu düşünmez" diyen Zhao'nun tespiti, genç neslin kısa vadeli nakit akışını tercih etme eğilimini vurgularken, daha deneyimli çalışanlar uzun vadeli güvencenin önemini hatırlatıyor.
İnsan Kaynakları Bakanlığı ve Bakanlar Kurulu, yorum taleplerine yanıt vermedi. Ocak ayında bakanlık sözcüsü Cui Pengcheng, sosyal sigorta reformunun "istifli bir şekilde" ilerlediğini belirtmişti. Ancak piyasadaki gerçekler, bu reformun zorlu bir sınavdan geçtiğini ve otoritelerin, ince marjlarla çalışan şirketlerin çöküşünü önlemek için bazı durumlarda kurallardan sapmaya göz yumduğunu ima ediyor. Bu durum, Çin'in diğer zorlu piyasa tabanlı reformlar için de bir ders niteliği taşıyor.
İlk yayın: Investing.com | Analiz ve yorum: Rumour Team Türkiye