Ethereum'un temel mimarisi, sıfır bilgi kanıtlarının (zero-knowledge proofs) merkezi bir rol oynamaya başladığı yeni dönemde köklü bir dönüşüm planlıyor. Proje kurucusu Vitalik Buterin, ölçekleme tartışmalarını artık sadece katman 2 (L2) çözümlerine değil, protokolün en derin katmanlarına kaydırıyor. Buterin'e göre, ağın en büyük uzun vadeli kısıtları yığınlar veya veri yığınları kapasitesi değil, ağın içindeki durum ağacı ve sanal makine mimarisindeki darboğazlardır. Bu iki bileşen, kanıt maliyetlerinin toplamının %80'inden fazlasını oluşturuyor.
Ağ Yapısı ve Kanıt Maliyetlerinde %75 Azalma Hedefi
Buterin, bu darboğazları aşmak için EIP-7864 adlı bir öneri sunarak mevcut altı dallı Merkle Patricia ağacının yerini ikili bir ağaç tasarımına bırakılmasını talep ediyor. Bu teknik değişiklik, Merkle kanıtlarının uzunluğunu mevcut yapıya kıyasla yaklaşık dört kat kısaltmayı hedefliyor. Daha kısa kanıtlar, doğrulama bant genişliği gereksinimlerini dramatik şekilde düşürür ve hafif istemcilerin yanı sıra gizlilik odaklı uygulamaların daha uygun maliyetli ve uygulanabilir hale gelmesini sağlar.
Yeni yapı, depolama slotlarını "sayfalar" halinde gruplayacak. Birçok merkeziyetsiz uygulama (dApp), birbirine yakın depolama slotlarını tekrar tekrar eriştiği için bu düzenleme, bazı durumlarda işlem başına 10.000 gazdan fazla tasarruf sağlama potansiyeli taşıyor. Buterin ayrıca, kanıt oluşturma hızını artırmak için daha verimli hash fonksiyonlarının kullanılmasını da öneriyor. Bu yeniden tasarım, Ethereum'un temel katmanını "kanıtlayıcı dostu" hale getirerek, sıfır bilgi uygulamalarının paralel sistemler kurmak yerine doğrudan Ethereum'un durumuna entegre edilmesine olanak tanıyacak.
Sanal Makine'den RISC-V'e Geçiş ve Yeni Bir Mimari
Buterin'in vizyonu sadece ağ yapısıyla sınırlı değil; Ethereum'un yürütme motorunu da kapsıyor. Uzun vadeli hedef, Ethereum Sanal Makinesi'nden (EVM) uzaklaşıp, daha fazla verimlilik ve sadelik sunan RISC-V tabanlı bir mimariye geçiş. Buterin, Ethereum'un giderek artan özel durumlu ön bileşenlere (precompiles) bağımlı olmasının, EVM'in kendisiyle ilgili derin bir rahatsızlığı yansıttığını belirtiyor. Eğer Ethereum'un temel vaadi genel amaçlı programlanabilirlikse, sanal makine bu vizyonu aşırı çözümler olmadan tam olarak desteklemeli.
Kısa vadede Buterin, kriptografik işlemleri hızlandırmak için "vektörize edilmiş matematik ön bileşeni" olarak adlandırdığı bir "EVM için GPU" fikrini ortaya attı. Daha uzun vadede ise aşamalı bir geçiş planı sunuldu: Önce ön bileşenleri RISC-V ile güçlendirmek, ardından kullanıcı tarafından dağıtılan sözleşmeleri desteklemek ve en sonunda EVM'i bir uyumluluk katmanı olarak tamamen yutarak devre dışı bırakmak. Bu geçiş, modern sıfır bilgi kanıt sistemleriyle daha iyi uyum sağlayacak ve karmaşıklığı azaltarak ham yürütme verimliliğini artırabilir.
Eleştiriler: Karmaşıklık mı, Çözüm mü?
Bu derin katman değişiklikleri herkes tarafından memnuniyetle karşılanmıyor. Analist DBCrypto, Ethereum yol haritasındaki artan soyutlamayı ve rollup parçalanmasını çözmek için sunulan yeni çerçeveleri eleştirdi. DBCrypto, "Açık Niyetler Çerçevesi" (Open Intents Framework) gibi ek katmanların, karmaşıklığı artırıp güven varsayımları eklediğini ve saldırı yüzeylerini genişlettiğini savunuyor. Mart 2026'da paylaştığı bir tweet'te, Ethereum'un geçmiş yıllardaki kötü seçimlerin yarattığı karmaşayı çözmek için yeni bir katman önerdiğini belirterek, ağın mevcut tasarımının üzerine katmanlar eklemeye devam etmesi mi yoksa temeli yeniden inşası mı gerektiği sorusunu gündeme getirdi.
Ethereum'un bu dönüm noktası, sıfır bilgi kanıtlarının niş bir teknoloji olmaktan çıkıp merkezi bir gereklilik haline geldiği bir dönemde gerçekleşiyor. Buterin'in vizyonu, on yıllık yönetim derslerini daha temiz ve geleceğe dönük bir yapıda birleştirmeyi amaçlarken, eleştirmenler ise ek katmanların ağın güvenliğini ve sadeliğini tehdit edebileceği konusunda uyarıyor. Bu tartışma, Ethereum'un gelecekteki yol haritasının yönünü belirleyecek en kritik sorulardan birini gündeme getiriyor.
İlk yayın: BeInCrypto | Analiz ve yorum: Rumour Team Türkiye
