İran'ın Supreme Leader'ı Ayetullah Ali Hamenei'nin 86 yaşında, İsrail ve ABD tarafından düzenlenen hava saldırılarında öldürülmesi, Ortadoğu'da 1979 devriminden bu yana görülen en büyük krizi tetikledi. Bu olay, Rusya'nın stratejik müttefiki olan Hamenei'nin devrilmesiyle birlikte, Kremlin'in bölgedeki nüfuzunu derinden sarsan bir dönüm noktası olarak kayıtlara geçti. Putin, saldırıyı "insan ahlakı ve uluslararası hukukun alçakça ihlali" olarak nitelendirip taziye mesajı gönderse de, Moskova'nın bölgede somut bir askeri müdahalede bulunmadığı, İran'ın kendi başına kaldığı görülüyor.
Stratejik Müttefiklerin Çöküşü ve Rusya'nın Dönüşü
Hamenei'nin ölümü, son 15 ayda Rusya'nın desteklediği üçüncü liderin devrilmesi anlamına geliyor. Önce Suriye ve Venezuela'daki müttefik liderler, şimdi de İran'daki en üst düzey yetkili ortadan kaldırıldı. Bu durum, Moskova'nın uzun süredir bölgedeki nüfuzunu artırmaya çalıştığı coğrafyada stratejik bir geri adım çekmesiyle sonuçlanıyor. Rusya, 2022'de Ukrayna savaşının başlamasından bu yana Hamenei ile sıkı temaslar kurmuş, Putin'in Ukrayna savaşı başlamadan önceki ilk dış ziyaretlerinden biri de Tahran'da gerçekleşmişti. Ancak, ABD istihbaratı tarafından dinlenmemek için yazılı mesajlar veya elçiler aracılığıyla iletişim kuran iki lider arasında, ABD ve İsrail saldırıları karşısında Rusya'dan beklenen somut yardımın gelmediği belirtiliyor.
Rusya ile İran arasındaki 20 yıllık stratejik ortaklık anlaşmasında karşılıklı savunma maddesi bulunmuyor. Moskova, İran'ın nükleer silah geliştirmesini de şiddetle reddediyor ve bunun Ortadoğu'da bir nükleer silahlanma yarışı başlatacağından endişe ediyor. Bu bağlamda, Rusya'nın Ukrayna savaşında İran'dan silah satın aldığı biliniyor, ancak Hamenei'nin ölümüyle birlikte bu işbirliğinin geleceği belirsizleşiyor.
Petrol Piyasaları ve Rus Gelirleri Üzerindeki Etkiler
Küresel gaz piyasaları, İran krizi nedeniyle 2022'den bu yana gördüğü en büyük şoku yaşıyor. Eğer Körfez'den gelen petrol arzında kalıcı bir kesinti yaşanır ise, bu durum Rusya'nın petrol gelirlerini artırma potansiyeli taşıyor. Rusya, Ukrayna'daki savaş ekonomisini finanse etmek için petrol gelirlerine bağımlı. Petrol fiyatlarının artması, Rus ekonomisini destekleyecek ancak küresel piyasalarda büyük bir dalgalanmaya neden olacak. Bölge liderleri, ABD Başkanı Donald Trump'ı 100 dolar üzeri petrol fiyatı tehdidine karşı uyarırken, piyasa analistleri 2022'den bu yana en büyük enerji krizinin eşiğinde olduğumuzu belirtiyor.
Rusya'nın bu durumdan kazançlı çıkması, Batı'nın öngörülerinin aksine, Rusya'nın Suriye'deki yeni yöneticilerle daha başarılı bir şekilde müzakere edebilmesine rağmen, ABD ile görüşmelerin neredeyse anlamsız olduğu yönünde yorumlara yol açıyor. Rusya'nın küresel politikalar dergisinin editörü Fyodor Lukyanov, Hamenei'nin öldürülmesini 2011'de Libya lideri Kaddafi'nin öldürülmesi ve 2006'da Saddam Hüseyin'in idam edilmesiyle kıyaslayarak, bu olayların ABD ile müzakere etmenin neredeyse anlamsız olduğu dersini verdiğini söylüyor.
Hamenei'nin yerine kimin geçeceği henüz netleşmemiş olsa da, İran'daki siyasi liderliğin birleşmesi veya bölgedeki istikrarsızlığın artması, küresel enerji piyasalarında uzun vadeli etkiler yaratabilir. Petrol arzının kesilmesi durumunda, Rusya'nın gelirleri artacak ve savaş ekonomisi güçlenecek. Ancak bu durum, küresel enerji güvenliği açısından ciddi bir tehdit oluşturacak. Piyasalar, bu gelişmelerin ardından ne yönde hareket edeceğini henüz net bir şekilde belirleyememiş durumda.
İlk yayın: Investing.com | Analiz ve yorum: Rumour Team Türkiye