Küba Hükümeti, 3 Mart tarihinde neredeyse 60 yıl aradan sonra devlet ve özel şirketler arasında ortaklık kurulmasına izin veren bir yayınladı. Bu yasa, 1 Nisan'da yürürlüğe girecek ve ekonomideki planlama kurallarından muaf yeni tür şirketlerin doğmasına kapı aralıyor. Ancak bu genişleme, sağlık, eğitim ve savunma sektörlerinde devlet tekelini koruyarak sınırlı kalacak.

Yeni düzenleme, 'karma limited şirketlerin' kurulmasını düzenleyen 'devlet ve devlet dışı iş birimlerinin birleşmeleri' başlığıyla resmi gazetede yayımlandı. Artık bu yeni şirketler, personel sayısını ve maaşları kendileri belirleyebilecek. Ayrıca Küba içinde ve yurt dışında ticari işletmeler açma hakkına sahip olacaklar. Bu özerklik, ülkenin büyük kısmını kapsayan merkezi planlama kurallarından tamamen muafiyet anlamına geliyor.

Ekonomik Kriz ve Döviz Açığının itici Gücü

Bu radikal değişiklik, Küba'nın derinleşen ekonomik krizi ve ABD ambargosunun sıkılaştırılması sonucu oluşan döviz sıkıntısı karşısında atılan bir adım olarak görülüyor. Devlet, son yıllarda kendi başına döviz bulmakta zorlanırken, özel sektörün gücüne ihtiyaç duydu. 2021'de 100 çalışanı olan küçük ve orta ölçekli işletmelere (KOBİ) izin verilmesinin ardından, özel sektör hızla büyüdü. 2025 yılına gelindiğinde, ülkede yaklaşık 9.900 özel şirket faaliyet gösteriyor ve bunlar gayri safi milli hasılanın (GSYİH) %15'ini oluşturuyor.

Bu büyüme, sadece üretimde değil, istihdamda da belirgin bir değişim yarattı. Özel şirketler, aktif nüfusun %30'undan fazlasını istihdam ediyor. Daha çarpıcı olanı ise perakende satışlardaki shift: 2025 yılında, özel sektörün perakende satışları ilk kez devlet sektörünü geride bıraktı ve toplam ticaretin %55'ini oluşturdu. Bu rakam, Küba ekonomisinin artık tamamen devlet kontrolünde olmadığı gerçeğini somut verilerle ortaya koyuyor.

Yeni Şirketler ve Küresel Etki Potansiyeli

Yeni yasa ile birlikte kurulacak ortaklık yapıları, sadece yerel pazarla sınırlı kalmayacak. Şirketler, yurt dışında da ticari işletmeler açarak döviz girişi sağlamaya çalışacak. Bu durum, Küba'nın uzun süredir süren izole ekonomisini küresel ticaret ağlarına bağlama çabasının bir parçası. Özellikle turizm, tarım ve hizmet sektörlerinde bu ortaklıkların, ülkenin döviz ihtiyacını karşılamada kritik rol oynaması bekleniyor.

Yeni şirketlerin maaş ve personel sayısını belirleme yetkisi, iş gücü piyasasında esnekliği artırırken, ücret rekabetini de tetikleyebilir. Devlet, sağlık ve eğitim gibi temel hizmetlerde kontrolü elinde tutarken, ticari alanlarda tamamen serbest piyasa dinamiklerinin işlemesine izin veriyor. Bu, Küba'nın 60 yıllık sosyalist modelinde, ekonomik gerçekçilik adına yapılmış en büyük yapısal reformlardan biri olarak kayıtlara geçecek.

Türk yatırımcılar için bu gelişme, Latin Amerika pazarındaki özel sektör dinamiklerini anlamak açısından önemli bir veri noktası. Küba'nın özel sektörün GSYİH'ya katkısının %15'e, istihdamın %30'a ve perakende satışların %55'e ulaşması, benzer ekonomik modellerin uygulanabilirliğini test eden bir laboratuvar niteliğinde. Ancak, bu dönüşümün ne kadar hızlı ve sürdürülebilir olacağı, uluslararası ambargoların gevşemesine ve iç siyasi istikrara bağlı olarak henüz netleşmemiş durumda.

İlk yayın: Hurriyet Daily News Economy | Analiz ve yorum: Rumour Team Türkiye